نه دوست صميمى ، نه يار مهربان ، نه افراد نزديك ، نه دوستان مخلص ، نه فرزندان ، و نه پدر و مادر ، و اين همان است كه خداوند متعال مىفرمايد : در آن روز هر كسى به قدر كافى به خود مشغول است ( 1 ) . سپس به چگونگى حال مؤمنان و كافران در آن روز پرداخته مىگويد : « صورتهايى در آن روز گشاده و نورانى است » ( * ( وُجُوه يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ ) * ) . « خندان و مسرور است » * ( ( ضاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ ) ) * « و صورتهايى در آن روز غبارآلود است » ( * ( وَوُجُوه يَوْمَئِذٍ عَلَيْها غَبَرَةٌ ) * ) « و دود تاريكى آن را پوشانده » * ( ( تَرْهَقُها قَتَرَةٌ ) ) * . « آنها همان كافران فاجرند » ! ( * ( أُولئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ ) * ) . « مسفرة » از ماده « اسفار » چنان كه قبلا هم نيز گفته‌ايم به معنى آشكار شدن و درخشيدن است ، همانند طلوع سپيده صبح در پايان شب تاريك . « غبرة » ( بر وزن غلبه ) از « غبار » به معنى باقى مانده خاكى است كه از زمين بر خاسته و بر چيزى نشسته . « قترة » ( بر همان وزن ) در اصل از ماده « قتار » ( بر وزن غبار ) به معنى دودى است كه از چوب يا چيزى ديگرى برمىخيزد ، بعضى از ارباب لغت آن را نيز به معنى غبار تفسير كرده‌اند ، اما جمع ميان اين دو تعبير در آيات

--> ( 1 ) تفسير « برهان » جلد 4 صفحه 429